INLIMA Գենետիկական ներուժի բարելավումը՝ ժամանակակից անասնապահության զարգացման կարևոր ուղղություն
«Նորարարական անասնապահություն․ կենդանիների նախրաքաշ, բուծում և շուկաներ» (INLIMA) ծրագրի շրջանակում կազմակերպված ուսումնական այցի ընթացքում ոլորտի ներկայացուցիչներն այցելեցին FIH Association-ի հետ համագործակցող ֆերմա և Euro Genetic արհեստական սերմնավորման կենտրոն։
Ուսումնական այցին մասնակցեցին անասնապահության ոլորտում գործող մասնավոր հատվածի ներկայացուցիչներ, ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարության անասնաբուծության վարչության մասնագետներ, ինչպես նաև INLIMA ծրագրի թիմի ներկայացուցիչներ՝ հնարավորություն ստեղծելով պետական, մասնավոր և զարգացման ոլորտների մասնագիտական փորձի փոխանակման և համագործակցության ամրապնդման համար։
Euro Genetic կենտրոնում մասնակիցներին ներկայացվեց կենտրոնի գործունեությունը և կիրառվող վերարտադրողական ու բուծական տեխնոլոգիաները։ Մասնավորապես, անդրադարձ կատարվեց ցլերի սերմնահեղուկի հավաքագրման, որակի վերահսկման և պահպանման գործընթացներին, կենտրոնում առկա ցլերի գենետիկական ներուժին և ներկայացված ցեղատեսակներին, ինչպես նաև բուծական կատալոգի կիրառությանը։
Առանձին ներկայացվեց սաղմի տեղափոխման (embryo transfer) տեխնոլոգիան, դրա իրականացման հիմնական փուլերը և բարձրարժեք գենետիկական նյութի բազմացման ու տարածման հնարավորությունները։
Տեսական ներկայացումներին զուգահեռ այցի մասնակիցները տեղում դիտարկեցին կենտրոնի լավագույն բուծական ցլերին, ինչը հնարավորություն տվեց գործնականորեն գնահատելու կենդանիների բուծական առանձնահատկություններն ու գենետիկական ներուժը։
Այցի շրջանակում ստացված գործնական գիտելիքն ու փորձի փոխանակումը կարևոր հիմք են Հայաստանում բուծման ժամանակակից մոտեցումների տարածման, գենետիկական ներուժի արդյունավետ օգտագործման և անասնապահության արտադրողականության բարձրացման համար։
«Նորարարական անասնապահություն․ կենդանիների նախրաքաշ, բուծում և շուկաներ» (INLIMA) ծրագիրն իրականացվում է «Ռազմավարական զարգացման գործակալություն» ՀԿ-ի կողմից՝ Ավստրիական զարգացման և համագործակցության ծրագրային միավոր Ավստրիական զարգացման գործակալության ֆինանսավորմամբ:
ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարությունը, ՌԶԳ ՀԿ-ն և Cattle Breeders Austria-ն ստորագրեցին փոխըմբռնման հուշագիր
Հայաստանի տավարաբուծության զարգացման օրակարգում կարևոր քայլ է կատարվել՝ տավարաբուծության ոլորտում միջազգային փորձի, նորարարական բուծման մեթոդների և ժամանակակից վերարտադրողական տեխնոլոգիաների ներդրման ուղղությամբ նոր համագործակցության հիմք է դրվել։ 2026թ․ օգոստոսի 24-ին Ավստրիայում ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարությունը, «Ռազմավարական զարգացման գործակալություն» ՀԿ-ն և Cattle Breeders Austria-ն ստորագրեցին փոխըմբռնման հուշագիր՝ տավարաբուծության զարգացման, կենդանիների արդյունավետ բուծման և ժամանակակից վերարտադրողական տեխնոլոգիաների կիրառման ուղղությամբ համագործակցության վերաբերյալ։
Հուշագրի ստորագրումը տեղի ունեցավ «Նորարարական անասնապահություն․ կենդանիների նախրաքաշ, բուծում և շուկաներ» (INLIMA) ծրագրի շրջանակում կազմակերպված ուսումնական այցի ընթացքում։ Ծրագիրն իրականացվում է «Ռազմավարական զարգացման գործակալություն» ՀԿ-ի կողմից՝ Ավստրիական զարգացման գործակալության (ADA) ֆինանսավորմամբ։
Միջոցառմանը ողջույնի խոսքով հանդես եկավ Ավստրիական զարգացման գործակալության Հայաստանի ծրագրի ղեկավար Տոբիաս Օրիշնիգը՝ ընդգծելով Հայաստանի անասնապահության ոլորտի զարգացմանն ուղղված համագործակցության կարևորությունը։ Նա նշեց, որ INLIMA ծրագիրն արտացոլում է Հայաստանի անասնապահության ոլորտի ամրապնդմանն ու գյուղատնտեսության առջև ծառացած կարևորագույն խնդիրների հասցեագրմանն ուղղված ընդհանուր հանձնառությունը՝ աջակցելով կայուն նախրաքաշին, ժամանակակից բուծման ծառայությունների զարգացմանը և շուկաների հետ կապերի ամրապնդմանը։
Տոբիաս Օրիշնիգը առանձնահատուկ ընդգծեց նաև «Ռազմավարական զարգացման գործակալություն» ՀԿ-ի դերը՝ նշելով, որ տարիների ընթացքում կազմակերպությունն իրեն դրսևորել է որպես վստահելի և բարձր կարողություններ ունեցող գործընկեր՝ զարգացման նպատակները վերածելով Հայաստանի ֆերմերների, գյուղական ձեռնարկատերերի և համայնքների համար գործնական ու կայուն լուծումների։
«INLIMA ծրագիրը հիմնվում է հաջողված համագործակցության երկարամյա պատմության վրա և վկայում է ՌԶԳ-ի՝ նորարարության, գործընկերության և երկարաժամկետ ազդեցության նկատմամբ ունեցած ամուր հանձնառության մասին» – նշել է Տոբիաս Օրիշնիգը։
Նա նաև ընդգծեց, որ նման համագործակցությունները հնարավորություն են տալիս համատեղել մասնագիտական գիտելիքը, ինստիտուցիոնալ գործընկերությունը և փորձի փոխանակումը՝ ստեղծելով ավստրիական և հայկական կառույցների միջև երկարաժամկետ կապեր և նպաստելով ոլորտի կայուն զարգացմանը։
Միջոցառման ընթացքում INLIMA ծրագրի ղեկավար Վահե Հովհաննիսյանը ներկայացրեց ծրագրի նպատակները, հիմնական բաղադրիչներն ու ոլորտում իրականացվող աշխատանքը՝ ընդգծելով այն ուղղությունները, որոնց շրջանակում միջազգային մասնագիտական փորձի ներգրավումը կարող է առավել մեծ ազդեցություն ունենալ Հայաստանի անասնապահության զարգացման վրա։
Cattle Breeders Austria-ի ներկայացուցիչ Աննա Կոյները ներկայացրել է կազմակերպության գործունեությունը և Ավստրիայում տավարաբուծության կազմակերպման ու կենդանիների արտադրողականության գնահատման փորձը, իսկ Fleckvieh Austria-ի ներկայացուցիչ Ռայնհարդ Պֆլեգերը ներկայացրել է Fleckvieh ցեղի զարգացման փորձն ու միջազգային ներուժը։
Այս փորձի փոխանակումը կարևոր է Հայաստանի համար, քանի որ ոլորտի արտադրողականության բարձրացումը պահանջում է անցում առավել համակարգված և տվյալահեն բուծման մոտեցումների՝ ներառելով գենոֆոնդի բարելավում, տոհմային կենդանիների արդյունավետ ընտրություն, արտադրողականության գնահատում, վերարտադրողական տեխնոլոգիաների կիրառում և նախրի երկարաժամկետ կառավարում։
Ստորագրված հուշագիրը ստեղծում է հենց այս ուղղություններով համագործակցության շրջանակ։ Կողմերը նախատեսում են մասնագիտական խորհրդատվություն ցեղի և տոհմային կենդանիների ընտրության, գենետիկական ներուժի բարելավման, արհեստական սերմնավորման և այլ վերարտադրողական տեխնոլոգիաների, ինչպես նաև բուծման պլանավորման վերաբերյալ։
Համագործակցության կարևոր ուղղություններից է նաև «Գյումրիի սելեկցիոն կայան» ՓԲԸ-ում ցուլերի սերմնանյութի արտադրության կարողությունների զարգացումը։ Ավստրիական փորձի և մասնագիտական գիտելիքի ներգրավումը կարող է նպաստել Հայաստանում որակյալ գենետիկական նյութի հասանելիության և օգտագործման համակարգերի զարգացմանը՝ երկարաժամկետ ազդեցություն ունենալով կենդանիների արտադրողականության վրա։
«Նորարարական անասնապահություն․ կենդանիների նախրաքաշ, բուծում և շուկաներ» (INLIMA) ծրագիրն իրականացվում է «Ռազմավարական զարգացման գործակալություն» ՀԿ-ի կողմից՝ Ավստրիական զարգացման և համագործակցության ծրագրային միավոր Ավստրիական զարգացման գործակալության ֆինանսավորմամբ:
SEIRA Իրազեկվածությունը սոցիալ-տնտեսական ինտեգրման կարևոր նախապայմաններից է
INLIMA Որտեղ են անցնում նախրաքաշի ուղիները․ քարտեզագրման աշխատանքներ Սյունիքում
Երբ խոսում ենք արդյունավետ անասնապահության մասին, նախրաքաշի ուղին պարզապես ֆիզիկական ճանապարհ չէ։ Այն կենդանիների տեղաշարժի անվտանգությունը, ֆերմերների աշխատանքի արդյունավետությունը, արոտավայրերի հասանելիությունն ու համայնքային ռեսուրսների երկարաժամկետ կառավարումն իրար կապող համակարգ է։
INLIMA ծրագրի շրջանակում Սյունիքի մարզի Սիսիան և Գորիս խոշորացված համայնքներում իրականացվել են աշխատանքային հանդիպումներ համայնքային կառավարման և գյուղատնտեսության ոլորտի պատասխանատուների հետ՝ ներկայումս ֆերմերների կողմից օգտագործվող նախրաքաշի ուղիների ուսումնասիրության և քարտեզագրման աշխատանքների ընթացքը ներկայացնելու և համայնքային տեսլականի հետ համադրելու նպատակով։
Հանդիպումների ընթացքում ներկայացվել են նախրաքաշի նախնական երթուղիները, քննարկվել են ենթակառուցվածքների հնարավոր տեղադիրքերը, ինչպես նաև համայնքների կողմից առաջարկվող առաջնահերթությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվել այն հարցին, թե որքանով են առաջարկվող երթուղիները համապատասխանում համայնքի իրական կարիքներին, առկա ենթակառուցվածքներին և ֆերմերների կողմից ձևավորված գործնական պահանջներին։
Այս գործընթացի կարևորագույն սկզբունքը պարզ է՝ քարտեզը պետք է արտացոլի ոչ միայն տարածքը, այլև այն օգտագործող մարդկանց իրական կարիքները։
Այդ նպատակով նախագծող մասնագետի կողմից իրականացված նախնական քարտեզագրման արդյունքները կներկայացվեն Գորիսի և Սիսիանի համայնքապետարաններին՝ համայնքային մասնագետների դիտարկումները, առաջարկներն ու անհրաժեշտ փոփոխությունները ներառելու համար։ Համայնքային հետադարձ կապի հիման վրա քարտեզագրման վերջնական փաստաթուղթը կլրամշակվի և կշրջանառվի համապատասխան համայնքներում։
Միաժամանակ, INLIMA-ի շրջանակում հանդիպումներ են անցկացվել նաև կաթի և մսի արժեշղթայի դերակատարների՝ կաթ վերամշակող կազմակերպությունների և սպանդանոցների ներկայացուցիչների հետ։ Այցերի ընթացքում ուսումնասիրվել են գործող ենթակառուցվածքները և քննարկվել հնարավոր համագործակցության ուղղությունները։
Այսպիսով, աշխատանքը կառուցվում է մեկ փոխկապակցված տրամաբանությամբ՝ գյուղատնտեսական ենթակառուցվածք → համայնքային պլանավորում → արժեշղթայի զարգացում → ֆերմերի համար ավելի արդյունավետ և կայուն անասնապահություն։
«Նորարարական անասնապահություն․ կենդանիների նախրաքաշ, բուծում և շուկաներ» (INLIMA) ծրագիրն իրականացվում է «Ռազմավարական զարգացման գործակալություն» ՀԿ-ի կողմից՝ Ավստրիական զարգացման և համագործակցության ծրագրային միավոր Ավստրիական զարգացման գործակալության ֆինանսավորմամբ:

