Համագործակցություն Պարենի և գյուղատնտեսության կազմակերպության (FAO) հետ

«Ռազմավարական զարգացման գործակալություն» հասարակական կազմակերպությունը, Պարենի և գյուղատնտեսության կազմակերպության (FAO) պատվերով, իրականացրել է մի շարք հետազոտություններ, մասնավորապես.

Երկակի նշանակության (կաթնամսային ուղղության) խոշոր եղջերավոր կենդանիների տեսակի պահպանման և գենետիկ նմուշների հավաքման վերաբերյալ ազգային հետազոտությունը մեկնարկել է 2019թ հունվարի 8-ին:
Հետազոտությունն իրականացվել է ՀՀ հինգ մարզի՝ Կոտայք, Սյունիք, Գեղարքունիք, Լոռի, Շիրակ, վաթսունչորս բնակավայրում` օգտագործելով տարբերակիչ և որոշիչ մեթոդներ: Հետազոտության ընթացքում, մեծ ուշադրություն է դարձվել նաև անասնապահության մեջ  գենդերային հարցերի բացահայտմանը՝ մասնավորապես կանանց և տղամարդկանց ներգրավվածությանը ֆերմերային տնտեսությունների գործունեության կառավարման մեջ, որոշումների կայացման մակարդակների, գենդերային անհավասարությունների և այլ հարցերում:
Ուսումնասիրության նպատակն էր վերլուծել և գնահատել ՀՀ-ում Կովկասյան գորշ ցեղի բազմացման միջավայրի, բուծման նախադրյալների իրավիճակը, ֆենոտիպային առանձնահատկությունները և գենետիկական ռեսուրսները՝ բացահայտելու համար տվյալ ցեղի պահպանման առաջնահերթությունները, բուծման խոչընդոտները և հնարավորությունները:

«Արհեստական ​​սերմնավորման ներկայիս իրավիճակի գնահատումը» և «Սիլոսի և անասնակերի այլ տեսակների պատրաստում» թեմայով դասընթացները իրականացվել են ՀՀ վեց մարզում՝ Կոտայք, Սյունիք, Գեղարքունիք, Շիրակ, Լոռի և Վայոց Ձոր:
Ծրագրի շրջանակներում «Ռազմավարական զարգացման գործակալություն» հասարակական կազմակերպությունը իրականացրել է հետևյալ գործողությունները.

  1. Կաթնային ուղղության փոքր ֆերմաների և ծառայություններ մատուցողների շրջանում արհեստական ​​սերմնավորման ծառայության արդիականության գնահատում (մշակվել է արհեստական ​​սերմնավորման ծառայությունների ոլորտների բարելավման վերաբերյալ առաջարկությունների գնահատման զեկույց)
  2. Ֆերմերների համար «Սիլոսի և անասնակերերի այլ տեսակների պատրաստում» թեմայով դասընթացների կազմակերպում
  3. Սիլոսի և անասնակերի  որոշ տեսակների որակական գնահատում 

Ծրագրի նպատակն էր` գնահատել արհեստական ​​​​սերմնավորման ներկայիս փորձը, տեխնիկական և ենթակառուցվածքային պահանջները, անհրաժեշտ միջոցների և դասընթացների կազմակերպման հնարավորությունները, ինչպես նաև ֆերմերների հետաքրքրվածությունը արհեստական ​​​​սերմնավորման ծառայության նկատմամբ, մշակել ուսումնական նյութեր, նույնականացնել ծրագրի շահառու ֆերմերներին, կազմակերպել և անցկացնել ֆերմերների վերապատրաստման դասընթացներ սիլոսի և անասնակերի այլ տեսակների պատրաստման վերաբերյալ, գնահատել սիլոսի և անասնակերի որոշ տեսակների սննդային արժեքը:

«Անասնապահության զարգացում Հայաստանի հարավում»

 

Այս ծրագիրը “Անասնապահության զարգացում Սյունիքի մարզում” լայնածավալ ծրագրի տրամաբանական շարունակությունն է, որն իրականացվում է “Ռազմավարական Զարգացման Գործակալություն” (ՌԶԳ) ՀԿ-ի և ֆինանսավորվում “Շվեյցարիայի Զարգացման և Համագործակցության Գործակալության” (ՇԶՀԳ) կողմից: Ծրագիրը մշակվել է հաշվի առնելով նախկին ծրագրով ստացած արդյունքները, ձեռքբերումներն ու քաղած դասերը:

Ծրագրի նպատակը ՀՀ Սյունիքի և Վայոց Ձորի մարզերում անասնապահության ոլորտում ներգրավված տղամարդ և կին ֆերմերների եկամուտների աճի և տնտեսական հնարավորությունների ընդլայնումն է: Այն ընդգրկում է Սյունիքի և Վայոց Ձորի մարզերի 100 գյուղական համայնք` շուրջ 60,000 բնակչությամբ կամ 14,000 տնտեսությամբ:

Ծրագրի հիմնական նպատակներն ենˋ

– Կին և տղամարդ ֆերմերների համար առավել արդյունավետ գործող կաթի և մսի շուկաների հասանելիության բարելավում` հուսալի շուկայական մեխանիզմների զարգացման և շուկայի մասնակիցների միջև վստահելի կապերի ձևավորման շնորհիվ:

– Կին և տղամարդ ֆերմերների` ֆերմերային տնտեսության վարման նոր մոտեցումներ և մեթոդներ կիրառելու կարողությունների բարելավում` ամրապնդելով և զարգացնելով մսի և կաթի արժեշղթայի մասնակիցների`անասնապահության մեջ ներգրավված կին և տղամարդ ֆերմերներին խորհրդատվական և տեղեկատվական ծառայություններ տրամադրելու կարողությունները, ինչպես նաև իրականացնելով ֆերմերային տնտեսությունների արտադրողականության բարձրացմանն ուղղված առանձին խորհրդատվական միջոցառումներ (ուսուցում, փորձի փոխանակում, անհատական խորհրդատվություն և այլն):

– Կին և տղամարդ ֆերմերների համար գյուղատնտեսական պարագաների և աջակցող ծառայությունների (ինչպիսիք են` անասնաբուժական ծառայությունները, կենդանիների արհեստական սերմնավորումը և կենդանիների ցեղատեսակի բարելավումը, գյուղատնտեսական պարագաների և ծառայությունների մատակարարումը և այլն) հասանելիության բարելավում` սահմանափակ ներդրումային նախաձեռնությունների, մատակարարների կարողությունների զարգացման, համապատասխան պետական կառույցների հետ երկխոսության հաստատման շնորհիվ:

– Տեղական ինքնակառավարման մարմինների կարողությունների հզորացում` աջակցելու գյուղերի տնտեսական աճին և մասնավորապես` անասնապահության ոլորտի զարգացմանը` համայնքային և մարզային իշխանությունների կարողությունների հզորացման միջոցով, այն է` առավել արդյունավետ կատարել իրենց գործառույթները, արձագանքել անասնապահության ոլորտում ֆերմերների կարիքներին, երկխոսություն հաստատել ազգային մակարդակով գործող պետական կառույցների հետ:

Ծրագրի շրջանակներում կիրառվում է “Շուկաներ Աղքատների Համար” (M4P) մոտեցումը, որն ուղղված է նպաստելու անասնապահության ոլորտում տևական և կայուն փոփոխությունների ամրապնդմանը` տարածաշրջանում բնակչության եկամուտների աճի և աղքատության կրճատման նպատակով:

 

«Տարածաշրջանային ՓՄՁ-երի մրցունակության խթանում»

“Ռազմավարական Զարգացման Գործակալություն” (ՌԶԳ) ՀԿ-ն, Հայաստանի Փոքր և Միջին Ձեռնարկությունների Զարգացման Ազգային Կենտրոնը (ՀՀ ՓՄՁ ԶԱԿ), “Սպիտակ-Ֆերմեր” (ՍՖ) ՀԿ-ն, “Արմավիր Զարգացման Կենտրոն” (ԱԶԿ) ՀԿ-ն և “ՍՅՈՒՆ Խորհրդատվական-կրթական” (Սյուն) ՀԿ-ն 2017 թվականի հունվարից սկսել են իրականացնել իրենց համատեղ “Տարածաշրջանային ՓՄՁ-երի մրցունակության խթանումըˋ որպես տարածաշրջանի տնտեսական զարգացման հիմնական նախապայման” նախաձեռնությունը, որը ֆինանսավորում է Հայաստանում Եվրոպական Միության Պատվիրակությունը` Հայաստանում Տարածաշրջանային Զարգացման Պիլոտային Ծրագրի շրջանակներում:

Ծրագրի հիմնական նպատակն էˋ խթանել տարածաշրջանային ՓՄՁ-երի մրցունակությանը և ստեղծել աշխատատեղերի կայուն հնարավորություններ Հայաստանի Լոռվա (Սպիտակ, Վանաձոր, Ստեփանավան, Թումանյան), Սյունիքի (Սիսիան, Գորիս, Տաթև) և Արմավիրի (Արմավիր, Բաղրամյան, Վաղարշապատ) մարզերում:

Ծրագրից ակնկալվող 2 հիմնական արդյունքներն ենˋ

– առնվազն 60 նոր կայուն աշխատատեղերի ստեղծում

– տեղական առնվազն 100 ձեռնարկությունների մրցունակության աճ

Թիրախային խմբերը հետևյալներն ենˋ

– Երիտասարդներ (հատկապես ˋ որակավորված և/կամ գործազուրկ), որոնք փնտրում են աշխատանք կամ ունեն արժեքավոր բիզնես մտքերˋ սկսելու նոր բիզնես նշված թիրախային 3 տարածաշրջաններում:

– Սկսնակ ձեռներեցներ (առնվազն 3 տարվա օրինական գործող) և պոտենցիալ ունեցող գործող ՓՄՁ-եր (Հայաստանի Զարգացման Ռազմավարության կողմից սահմանած տնտեսության առաջնային ոլորտներում գործող (մասնավորապես սննդի վերամշակման և տուրիզմի ոլորտում) և վերջին 3 տարվա ընթացքում դրական տնտեսական արդյունքներ ցուցաբերած)

 

«Անասնապահության զարգացում Հայաստանի հյուսիսում»

“Անասնապահության զարգացում Հայաստանի հյուսիսում” ծրագիրը, որն իրականացվում է “Ռազմավարական Զարգացման Գործակալություն” (ՌԶԳ) ՀԿ-ի և ֆինանսավորվումˋ Ավստրիական Զարգացման ԳործակալությանˋԱվստրիական զարգացման համագործակցության գործառնական միավորի (ԱԶՀ) կողմից, ներգրավում է ՀՀ Տավուշի և Գեղարքունիքի մարզերի 12 գյուղական համայնքˋ 15,000 բնակչությամբ (4,500 տնտեսություն): Ծրագրի գործընկերներն են ՀՀ Գյուղատնտեսության նախարարությունը, Տավուշի և Գեղարքունիքի մարզպետարանները և տեղական ինքնակառավարման մարմինները (ՏԻՄ-րը):

Այս ծրագիրը “Գյուղատնտեսական Խորհրդատվական Ծառայություններ և Արոտավայրերի Կառավարում Տավուշի Մարզում (Հայաստանի Հյուսիս)” ծրագրի տրամաբանական շարունակությունն է, որը սկսել է 2012 թվականի նոյեմբերին և շարունակվել մինչև 2015 թվականի հոկտեմբեր: Ծրագրի նոր փուլը մշակվել էˋ հիմք ընդունելով նախորդ ծրագրից ստացված արդյունքներն ու նվաճումները և նպատակ ունի խորացնել, ընդլայնել և տարածել ստացված արդյունքներն ու ձեռքբերումները:

Ծրագրի նպատակն էˋ նպաստել թիրախային համայնքներում եկամուտների ավելացմանն ու աղքատության կրճատմանը՝ անասնապահության ոլորտի կայուն զարգացման և շուկաների բարելավված հասանելիության շնորհիվ:

Ծրագրի բաղադրիչներն ենˋ

– Արոտավայրերի հասանելության բարելավման և կայուն կառավարման իրականացման բաղադրիչ, որի շրջանակներում նախատեսվում է կազմակերպել թիրախային համայնքների կին և տղամարդ ֆերմերների համախմբում և նրանց կարողությունների զարգացում` համայնքային արոտավայրերի կառավարման ռազմավարություններ մշակելու և կիրառելու, արոտների ենթակառուցվածքները բարելավելու, դաշտային կերարտադրությունը խթանելու, ինչպես նաև գյուղատնտեսական կենդանիների կերապահովման վիճակը բարելավելու նպատակով:

– Շուկայի (կաթի և մսի) հասանելիության բաղադրիչ, որի շրջանակներում նախատեսվում է խթանել կաթի և մսի շուկաների զարգացումը՝ կայուն շուկայական մեխանիզմների և արժեշղթայի մասնակիցների միջև (արտադրողներ, գնորդներ, վերամշակողներ) պայմանագրային հարաբերությունների ստեղծման և նրանց աջակցության, կաթի և մսի արտադրության/մատակարարման խթանման, հավաքման ենթակառուցվածքների բարելավման միջոցով:

– Ֆերմերներին և ֆերմերային տնտեսություններին աջակցող ծառայությունների հասանելիության բաղադրիչ, որի շրջանակներում կազմակերպվող ուսուցումների, ճանաչողական այցերի, ինչպես նաև հիմնվող անասնաբուժական կետերի, անասնաբուծության վարման ժամանակակից և արդյունավետ տեխնոլոգիաների ներկայացման, ներդրման, շարունակական խորհրդատվության տրամադրման միջոցով նախատեսվում է բարելավել ֆերմերների կարողությունները, բարձրացնել և ամրապնդել ֆերմայի արտադրողականությունը:

 

“Անասնապահության զարգացում Սյունիքի մարզում”

“Անասնապահության զարգացում Սյունիքի մարզում” ծրագիրը իրականացվել է “Ռազմավարական Զարգացման Գործակալություն” (ՌԶԳ) ՀԿ-ի և ֆինանսավորվել Շվեյցարական Համագործակցության և Զարգացման Գործակալության (ՇՀԶԳ) կողմից: Ծրագրի գործընկերներն են եղել ՀՀ Տարածքային Կառավարման նախարարությունը, Սյունիքի մարզպետարանը, համայնքապետեր, կաթի և մսի շուկայի դերակատարներ:

Ծրագրի հիմնական նպատակն էրˋ զարգացնել Սիսիանի և Գորիսի տարածաշրջանների անասնապահությունը և ավելացնել թիրախային 40 համայնքների ֆերմերների եկամուտները (մոտ 30,000 բնակչություն կամ 7,000 տնտեսություն): Այն իրականացվում էրˋ կիրառելով “Շուկաներ Աղքատների Համար” (M4P) մոտեցումը:

2012 թվականի դեկտեմբերին Ծրագրին ավելացվեց նորˋ “Տեխնիկական և ինստիտուցիոնալ աջակցություն Հայաստանի անասնաբուժական ծառայություններին” բաղադրիչը, որը իրականացվեց ՌԶԳ կողմիցˋ Պարենի և Գյուղատնտեսության կազմակերպության (ՊԳԿ) հետ համատեղ: Ծրագրի նշված բաղադրիչը նպատակ ուներ հզորացնելու Սյունիքի մարզի մասնավոր անասնաբուժական ծառայություններըˋ նպաստելով Հայաստանում սննդի անվտանգության համակարգի բարելավմանը և գյուղատնտեսության կայուն զարգացմանը: Այս բաղադրիչի շրջանակներում իրականացվեցին վակցինացման արշավի 4 փուլ, որոնց իրականացման համար Սյունիքի տարածաշրջանից ընտրվեցին 45 անասնաբույժ: Բաղադրիչների վերաբերյալ իրազեկման արշավ անցկացվեց Սյունիքի մարզում, այդ թվում նաև վակցինացիայի վերաբերյալ արշավˋ մարզի 109 համայնքներում:

Այս Ծրագրի արդյունքում 2011-2013 թվականների ընթացքում Սիսիանի և Գորիսի տարածաշրջանների մոտ 3,000 ընտանիքի (ընդհանուր առմամբ 7400 ֆերմերներ, որոնցից 3 320-ըˋ կին) կանխիկ եկամուտը ավելացել է շուրջ 48%-ով: 2013 թվականին թիրախային տարածաշրջաններում մոտ 3.3 մլն ԱՄՆ դոլար հավելյալ կանխիկ եկամուտ է գրանցվել մսի և կաթի բաղադրիչում: Այս ձեռքբերումը պետք է համեմատել նախկինում գրանցված տվյալների հետ, երբ ֆերմերները հիմնականում փոխանակում էին իրենց ապրանքը ու ներդրումներ չէին անում վաճառաշուկաների սակավության պատճառով:

37 ոչ-ֆերմերային աշխատատեղեր են ստեղծվել ֆերմաներին աջակցող ծառայությունների ոլորտում (անասնաբուժություն, արհեստական սերմնավորում, գյուղատնտեսական պարագաների վաճառք և ծառայություներ): Արդյունքում, 400 փոքր անասնապահական ֆերմաներ/անասնապահական առևտրով զբաղվող սկսնակ ձեռներեցներ (մոտ 1000 գյուղական բնակիչներ, որոնց 45%ˋ կին) ունեն կայուն կանխիկ եկամուտ:

Բարելավված հնարավորություններն ու անասնապահական ծառայությունների  առկայությունը (ինչպիսիք ենˋ անասնաբուժությունը, արհեստական սերմնավորումը, արոտավայրերը և այլն) լավ պայմաններ ստեղծեցին անասնապահության ոլորտում ներդրումների համար և կրճատեցին ռիսկերըˋ կապված կենդանիների առողջության և խնամքի հետ, հետևաբար ավելացրեցին ֆերմերների վստահությունը խոշոր եղջերավոր կենդանիներ պահելու հարցում: